Sport i fizjoterapia według HRC

2017-05-01

 

Aktywność sportowa bez względu czy uprawiana jest amatorsko czy na poziomie zawodowym wiąże się z szeregiem przemian w ciele sportowca. Poprawia się siła, wytrzymałość, zwinność i koordynacja. Rozwija się adaptacja do wyższych obciążeń, możliwość pokonania większego dystansu lub redukcja czasu potrzebnego na wykonanie zadania. Bez względu na rodzaj uprawianej dyscypliny i różnorodność specyficznych obciążeń, sport wiąże się z zaistnieniem szeregu skutków zdrowotnych. Wpływa na mobilność stawów, odpowiednią pracę mięśniową w różnych rodzajach skurczu, poprawę cyrkulacji krwi, dystrybucji tlenu i składników odżywczych do tkanek organizmu oraz czas reakcji psychoruchowej. Wysiłek fizyczny odgrywa istotną rolę w poprawie stabilizacji różnych części ciała zawodnika a w związku z tym usprawnia mechanikę stawów całego organizmu.

 

Nie ma róży bez kolców i dlatego nie sposób nie wspomnieć o negatywnych skutkach treningu sportowego. Częste problemy to kontuzje wynikające z urazów, sumowania przeciążeń, zbyt intensywnego treningu lub braku kontroli motorycznej w czasie wykonywania specyficznych ruchów. Bez względu czy aktywność fizyczna dotyczy zawodowców czy ambitnych amatorów problemy zdrowotne pojawiają się w tych samych dziedzinach, każda dyscyplina posiada swoje najczęściej pojawiające się kontuzje, są to między innymi skręcenia stawów skokowych w piłce siatkowej, urazy stawów kolanowych podczas jazdy na nartach, dysfunkcje stawów ramiennych w dyscyplinach rzutowych czy dolegliwości kręgosłupa w sportach siłowych. Każda kontuzja powoduje czasowe bądź długotrwałe wyłączenie zawodnika z aktywności, każdej nawet najpoważniejszej da się uniknąć stosując kilka zasad i oddając się pod opiekę wykwalifikowanemu fizjoterapeucie.

 

Aby sport, bez względu na dyscyplinę i charakter wykonywanej pracy nie stał się początkiem katastrofy zdrowotnej warto wziąć pod uwagę możliwości nowoczesnej fizjoterapii. Terapeuci zajmujący się sportem wyróżniają różne sposoby pracy z zawodnikami, są to: przygotowanie motoryczne, ocena funkcjonalna, trening funkcjonalny i medyczny trening terapeutyczny. Każdy z nich jest skierowany do różnych grup, zoptymalizowany pod innym kątem i ma inne kryteria na drodze do celu.

 

Przygotowanie motoryczne to nic innego jak zbiór odpowiednich zadań, które mają na celu wprowadzenie ćwiczącego do uprawianej dyscypliny sportowej. Zawsze poprzedzone zostaje krótką oceną możliwości wysiłkowych oraz wymianą spostrzeżeń dotyczących celów sportowych pomiędzy zawodnikiem i fizjoterapeutą. Taka wiedza, umożliwia terapeucie dopasowanie odpowiedniej aktywności i zaplanowanie stosownego treningu w celu realizacji założeń. Przygotowanie motoryczne ma sens w dwóch przypadkach wtedy, gdy sportowiec wraca do współzawodnictwa po przerwie lub, gdy zaczyna swoją przygodę ze sportem. Przerwa w uczestnictwie może wiązać się z przebytym urazem, wtedy istotne jest stopniowe wprowadzanie intensywnego wysiłku, aby nie przesadzić z możliwościami adaptacyjnymi organizmu lub sezonowością niektórych dyscyplin, takich jak bieganie, narciarstwo, jazda na rowerze i inne. Bardzo duża wartość zdrowotną przedstawia przygotowanie do uprawiania aktywności po raz pierwszy, ponieważ pozwala uniknąć nieprzyjemnych kontuzji, przyzwyczaja organizm do wyższych obciążeń oraz uczy techniki wykonania specyficznych dla danej aktywności ruchów.

 

Ocenę funkcjonalną w prosty sposób porównać można do przeglądu samochodu. Tak jak używany codziennie pojazd potrzebuję sprawdzenia elementów mechanizmu, tak organizm sportowca powinien być, co pewien okres czasu sprawdzony pod kątem osiągów i występujących deficytów. Nie wszystkie dolegliwości mają związek z zaistnieniem traumatycznego zdarzenia, część z nich rozpoczyna się bardzo lokalnie na zasadzie mikroprzeciążeń. Takie problemy, niezdiagnozowane zaczynają powoli narastać, aż do momentu, w którym pojawia się kontuzja, czyli suma wielu mikrourazów w danej tkance. Aby uniknąć takiej sytuacji sportowca poddaje się specjalnemu badaniu, które nazywa się oceną funkcjonalną. Polega ona na przeprowadzeniu wnikliwego wywiadu, związanego z aktywnością sportową, trybem życia, przebytymi urazami i innymi subiektywnymi odczuciami. W następnej kolejności badaniu fizjoterapeutycznemu poddaje się aparat ruchu i określa zaburzenia strukturalne. Kolejnym krokiem jest test możliwości funkcjonalnych, czyli przyjrzenie się pracy tułowia i kończyn podczas wykonywania pewnych czynności z życia codziennego lub specyficznych dla danej dyscypliny sportowej. Takie rozplanowanie badania pozwala w bardzo precyzyjny sposób określić mocne i słabe strony sportowca oraz tak zaplanować trening, aby w możliwie szybki sposób opracować deficyty i/lub poprawić osiągi organizmu.

 

Na bazie oceny funkcjonalnej, po zapoznaniu się z problematycznymi elementami, tak w ciele sportowca jak i w sferze treningu programuje się specyficzny plan naprawy. Polega on na rozłożeniu kluczowych elementów występujących w danej dyscyplinie na części pierwsze i pracy nad nimi. W zależności od potrzeb poprawia się cechy motoryczne, czyli siłę, szybkość, wytrzymałość, gibkość i koordynację ruchową, stymuluje receptory czucia głębokiego, czyli tak zwaną propriocepcję, która jest niezwykle potrzebna w sporcie lub pracuje nad szczególnie istotnymi elementami dyscypliny, dzięki którym zawodnik może osiągnąć szczyt swoich możliwości. Na tym etapie rozwoju sportowca wykorzystuje się specyficzny sprzęt, czyli wszelkiego rodzaju przeszkody, podłoże o zmiennej twardości, różnego rodzaju obciążenie, trenażery funkcjonalne, bieżnie, rowery i wiele, wiele innych. Możliwości takiego treningu są nieograniczone, jedynie wyobraźnia fizjoterapeuty i stan zawodnika może limitować ćwiczenia.

 

Ostatnim z powyższych, ale przez wielu fizjoterapeutów uważanym za najważniejszy jest tak zwany medyczny trening terapeutyczny. Może zostać wykorzystany u każdego, nie koniecznie u zawodników jakiejkolwiek dyscypliny, również u niećwiczących. Sprawdza się głównie u osób, którym nie udało się uniknąć kontuzji i są wyłączone z uprawiania swojej aktywności. Założenia medycznego treningu mówią o jak najszybszym i najskuteczniejszym doprowadzeniu pacjenta do pełni swoich możliwości. W treningu olbrzymią rolę odgrywają tak zwane fazy gojenia, które dzieli się na kilka etapów i pracuje zgodnie i ich wytycznymi. Pozwala to na optymalne gojenie się uszkodzonej tkanki bez niepotrzebnego przeciążania takiego miejsca. Nadrzędną cechą MTT jest szybkie uruchomienie sportowca i przekazanie mu skutecznych zadań, dzięki którym wraca do zdrowia w możliwie najszybszym tempie.

 

Jak widać, możliwości terapeutycznych jest wiele. Bez względu czy ma się do czynienia z zawodowym sportowcem, amatorem lub osobą, która chce dopiero rozpocząć przygodę z aktywnością, praca z każdym z nich przynosi wymierne efekty. Warto przedstawić fizjoterapeucie cele, krótko i długoterminowe, pozwoli to na zakwalifikowanie zawodnika do odpowiedniej grupy i ułatwi stworzenie planu treningowego. Najbardziej wartościowym czynnikiem takiej współpracy będzie ćwiczenie pod opieką przeszkolonego personelu medycznego, który nie dość, że przyczyni się do poprawy wyników, dodatkowo nie pozwoli na powstanie jakiegokolwiek uszczerbku na zdrowiu.